Zaczyna się zazwyczaj w szatni. Małe dłonie mocno zaciskają się na twoim płaszczu, a w oczach pojawiają się wielkie łzy. Stoisz tam, serce bije ci szybciej i zastanawiasz się, czy na pewno robisz dobrze.

To całkowicie naturalne.

Adaptacja to ogromne wyzwanie dla całego systemu rodzinnego. Zakłóca wasz dotychczasowy rytm i budzi niepokój. W naszej placówce, jaką jest na pierwszym miejscu żłobek Tuptuś, obserwujemy to każdego dnia. Wiemy, że oddajesz pod naszą opiekę swój największy skarb. Nie obiecujemy, że obejdzie się bez ani jednej łzy, bo emocje są zawsze potrzebne. Gwarantujemy za to, że każda z tych łez zostanie zauważona i czule zaopiekowana.

Czym właściwie jest ten proces? To nie jest po prostu przyzwyczajenie malucha do nowego budynku. To budowanie zupełnie nowego poczucia bezpieczeństwa z dala od ciebie.

Lęk separacyjny przedszkole i żłobek – co tak naprawdę czuje maluch?

Wyobraź sobie, że ktoś z dnia na dzień przenosi cię do zupełnie obcego kraju. Nie znasz języka, nie wiesz, gdzie jest kuchnia, a absolutnie obce osoby proponują ci wspólne zabawy. Brzmi przerażająco? Właśnie w ten sposób czuje się dwulatek lub trzylatek wrzucony w nowe otoczenie.

Często rodzice pytają nas w drzwiach, dlaczego lęk separacyjny przedszkole czy żłobek wyzwala u ich dzieci ze zdwojoną siłą. Odpowiedź jest niezwykle prosta. Dziecko traci swoją główną bazę bezpieczeństwa – czyli ciebie. Zanim zaufa nowym ciociom, musi minąć odpowiedni czas.

To, co my robimy, to cierpliwe towarzyszenie maluchowi w tych trudnych emocjach. Nigdy nie bagatelizujemy płaczu. Nie odwracamy uwagi na siłę obiecując gruszki na wierzbie. Zamiast tego siadamy blisko, na poziomie oczu dziecka. Mówimy jasno: „Widzę, że ci smutno. Tęsknisz za mamą. Mama wróci po obiedzie”. Spokojne nazywanie trudnych emocji daje maluchowi natychmiastową ulgę.

Etapy adaptacji, czyli droga od łez do szerokiego uśmiechu

Proces oswajania się z nowym miejscem to nigdy nie jest linia prosta. Ma swoje wzloty i gwałtowne upadki. Każdy maluch przechodzi przez w miarę stałe etapy adaptacji w przedszkolu i żłobku, a znajomość ich mechanizmów pozwala dorosłym zachować spokój.

Pierwsza faza to najczęściej swoisty szok mocno połączony z ciekawością. Gdy nadchodzi ten długo wyczekiwany pierwszy dzień w przedszkolu lub żłobku, dziecko może być niesamowicie zafascynowane nowymi zabawkami. Wchodzi na salę bez problemu. Ty oddychasz z ogromną ulgą, a po upływie zaledwie tygodnia… następuje kryzys.

To właśnie faza buntu. Maluch zrozumiał w tym momencie, że to nie jest jednorazowa, wesoła wycieczka do sali zabaw, ale codzienna nowa rutyna. Pojawiają się gwałtowne protesty. Ze łzami w oczach słyszysz, że dziecko nie chce chodzić do przedszkola. Płacze już przy ubieraniu butów, kładzie się na podłodze, odmawia jedzenia śniadania w domu. W żłobku Tuptuś Odkrywca doskonale znamy ten schemat. Pamiętaj – to nie oznacza, że dzieje mu się krzywda. To oznacza jedynie, że dziecko zaczyna świadomie przetwarzać nałożoną zmianę.

Ostatni etap to powolna stabilizacja. Maluch zna już rozkład dnia, potrafi przewidzieć wydarzenia. Wie, że po leżakowaniu jest słodki podwieczorek, a po podwieczorku wreszcie otwierają się drzwi i stajesz w nich uśmiechnięty ty.

Jak przygotować dziecko do przedszkola i żłobka w domowym zaciszu?

Wielu porannych trudności można spokojnie uniknąć, wykonując drobną pracę z dzieckiem jeszcze zanim w ogóle przekroczycie próg placówki. Podstawa to absolutna szczerość i wczesne oswajanie z tematem, znana w psychologii m.in. jako metoda uprzedzania.

Nie opowiadaj niestworzonych bajek o tym, że będzie tam czekać tylko cudowna zabawa i uśmiechnięte dzieci. Jeśli zastanawiasz się, jak przygotować dziecko do przedszkola lub żłobka, postaw na przewidywalne konkrety. Opowiadaj o rytmie dnia. Mów: „W żłobku usiądziesz przy stoliku i zjesz z dziećmi zupę. Potem będziecie układać klocki, pośpicie na materacyku, a jak zrobisz wieżę, to po ciebie przyjdę”.

Codziennie czytajcie książeczki o adaptacji. Pozwalają one maluchowi w bezpieczny sposób utożsamić się z wymyślonym bohaterem, który również czuje duży strach. Jak zresztą podkreślają specjaliści – na przykład ci z organizacji Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę – takie wspólnie czytane opowieści dają ogromne poczucie zrozumienia.

Wprowadźcie też w domu nowy rytm dnia dziecka z odpowiednim wyprzedzeniem czasowym. Zadbajcie o to, by drzemka i posiłki wypadały mniej więcej w tych samych godzinach co u nas. Zapewnia to ciału malucha fizjologiczny spokój na start.

Poranne rozstania bez przedłużania – nasza żłobkowa codzienność

Szatnia to nierzadko miejsce pełne skrajnych emocji. Wybór tego, jak będzie wyglądał wasz poranek, zależy w dużej mierze od tego, jak ty sam pokierujesz pożegnaniem.

Najgorsze, co można zrobić zdezorientowanemu dziecku, to przedłużać rozstanie w nieskończoność. Kolejne przytulenie wyciśnięte przez łzy, wracanie na chwilę do sali, podglądanie przez uchylone drzwi. Dziecko dostaje wtedy bardzo jasny podświadomy sygnał: mój rodzic się waha, czyli to miejsce ewidentnie nie jest do końca bezpieczne. Skoro mama się tak mocno boi, to ja również powinienem.

Zrób to krótko, ale szczerze i serdecznie. Stwórzcie własny, szybki rytuał na dzień dobry. Dwa mocne buziaki, przybicie piątki, misowy uścisk. Powiedz głośno i konkretnie, kiedy wrócisz. Pamiętaj, że „Będę po drugim śniadaniu” znaczy dla malucha znacznie więcej, niż zupełnie abstrakcyjne dla niego „przyjdę o trzynastej”.

W naszym żłobku zawsze zachęcamy też do dawania dzieciom drobnych, osobistych talizmanów. Może to być mały płaski kamyk zniesiony wczoraj ze spaceru, naklejka na rączce, albo po prostu twoja apaszka pachnąca mocno domem. Gdy przychodzi nieuchronny kryzys w trakcie zajęć, maluch ma przy sobie namacalną cząstkę ciebie.

Popołudnia i wieczory w trakcie adaptacji – jak przetrwać ten okres?

Kiedy o umówionej godzinie odbierasz malucha po ciężkim dniu, podświadomie oczekujesz radosnego powitania, otwartych ramion i opowieści. Często jednak w szatni spotyka cię niespodziewany wybuch płaczu, głośna histeria lub uciekanie w kąt. Zastanawiasz się wtedy: „Skoro w żłobku podobno było dobrze, to dlaczego teraz tak okropnie się zachowuje?”.

Zjawisko to nic innego jak naturalne odreagowanie na narastający stres adaptacyjny w przedszkolu czy w żłobku. Maluch przez kilkanaście godzin starał się dzielnie trzymać swoje trudne emocje w ścisłych ryzach. Słuchał cioć, próbował nawiązać kontakt, jadł w grupie. Kiedy wreszcie widzi swoją bazę – ciebie – natychmiast puszcza całe nagromadzone napięcie.

Nie traktuj tego ataku osobiście.

Ogranicz do zera dodatkowe atrakcje po powrocie do domu. Odpuść zakupy w gwarnym i jasnym supermarkecie, darujcie sobie wizyty gości przez pierwsze tygodnie. Układ nerwowy malucha jest na tym etapie maksymalnie przestymulowany bodźcami. To, czego teraz najbardziej mu potrzeba, to cicha, spokojna zabawa klockami na dywanie i twoja fizyczna obecność. Bardzo dobrze sprawdzają się teraz wszelkie powolne zabawy wyciszające dla dzieci, które skutecznie obniżają poziom kortyzolu i przywracają wewnętrzną równowagę.

Co robimy, gdy pojawia się kryzys na sali?

Adaptacja w żłobku Tuptuś to nie są wyłącznie piękne uśmiechy i wesołe piosenki. To w dużej mierze niezwykle konkretne metody pracy z przebodźcowanym układem nerwowym małego człowieka.

Zauważyliśmy przez lata praktyki, że dzieci w silnym stresie separacyjnym najbardziej potrzebują odzyskania kontroli nad własnym ciałem. Wyciszamy wtedy powoli przestrzeń. Zmniejszamy ilość świateł i dźwięków do niezbędnego minimum. Czasem po prostu siadamy z maluchem w cichym, zacienionym kąciku i pozwalamy mu w pełni bezpiecznie pomilczeć w naszych ramionach.

Codziennie wplatamy też w nasz grafik zajęcia, które bezsprzecznie wspierają regulację napięcia. Ogromnie pomaga nam w tym arteterapia. Kiedy dwulatek nie potrafi jeszcze płynnie powiedzieć, że czuje rozsadzającą złość, może za to wyrazić napięcie poprzez mocne gniecenie miękkiej masy solnej czy malowanie farbami bezpośrednio przy użyciu dłoni. Brudne ręce to u nas zazwyczaj znacznie spokojniejsza głowa.

Wykorzystujemy również cenne narzędzia ruchowe. Wprowadzona na stałe Metoda Ruchu Rozwijającego Weroniki Sherborne pozwala dzieciom budować świadomość grawitacji, własnego ciała oraz zaufanie do dorosłego opiekuna poprzez w stu procentach bezpieczny, bliski kontakt z podłożem.

Rozwój samodzielności malucha – nie ma się czego bać

Wielu rodziców drży z niepokoju, że ich pociecha nie mówi jeszcze zbyt wyraźnie, nie pożegnała się z ulubioną pieluszką na dobre, albo wciąż kategorycznie domaga się karmienia z łyżeczki. Zapewniamy i uspokajamy – nie takie rzeczy z powodzeniem przepracowaliśmy. Nasza praca to nie jest egzamin z dojrzałości do życia.

Dzieci niesamowicie szybko i efektywnie uczą się poprzez grupową obserwację i naśladownictwo. Kiedy maluch widzi na własne oczy, jak inne szkraby obok samodzielnie chwytają za kubeczek, o wiele chętniej sam podejmuje ryzyko i próbuje nowych rzeczy. My w tym wspólnym czasie cierpliwie i z uwagą podążamy za jego indywidualną gotowością. Oferujemy stałe wsparcie, pokazujemy technikę, ale niczego nie robimy za niego.

Ważne jest w tym czasie, by nie fundować dziecku ogromnej rewolucji na wszystkich frontach domowych naraz. Jeśli twój maluch właśnie mozolnie oswaja się ze żłobkiem, powstrzymaj się od zabierania mu w tym samym tygodniu smoczka czy przeprowadzki do dorosłego łóżka.

Jedna wielka życiowa zmiana w zupełności wystarczy dla tej małej głowy.

Kiedy trudności adaptacyjne wymagają naszej głębszej interwencji?

Powtórzmy to jeszcze raz: każde z dzieci idzie całkowicie swoim własnym, unikalnym torem. Jedno poczuje się absolutnie pewnie po zaledwie dwóch tygodniach, inne potrzebuje bitych dwóch miesięcy, by zacząć się z nami bawić. Obie sytuacje są normą.

Są jednak ewidentnie niepokojące objawy zaburzeń adaptacyjnych, które powinny skłonić nas do szybkiej i otwartej rozmowy. Jeśli mijają kolejne długie tygodnie, a twój maluch nadal reaguje panicznym atakiem lęku przed samym wejściem do szatni, całkowicie odmawia twardych posiłków czy przyjmowania płynów przez całe osiem godzin, lub nagle zaczyna znowu moczyć się nocą w domu – reagujemy.

Nigdy nie zostawiamy cię z tym samego.

Wychodzimy od początku z założenia, że zawsze działamy na linii rodzic-opiekun jako sprawny zespół. Ty jesteś dla nas absolutnym i niekwestionowanym ekspertem od swojego własnego dziecka, z kolei my mamy szeroką wiedzę o dynamice dużej grupy. Siadamy wtedy razem przy stole, rozmawiamy bez oceniania i zastanawiamy się, co konkretnie możemy jutro zmienić w naszym działaniu, by maluch odzyskał swój naturalny spokój.

Pamiętaj – fakt, że adaptacja bywa czasami koszmarnie trudna, wyczerpująca fizycznie i pełna szczerych łez, absolutnie nie świadczy o tym, że jesteś kiepskim, zbyt wymagającym rodzicem. Wręcz przeciwnie. Udowadnia to jedynie fakt, że udało wam się zbudować piękną i silną więź. Utartata bliskości na te kilka godzin to dla malucha potężne wyzwanie, ale dacie radę. Dajcie sobie dużo wyrozumiałości, bądźcie po prostu blisko, a procesem adaptacji zajmiemy się my.